Het besluit dat op 1 december 1918 in Alba Iulia werd aangenomen, is bekend vanwege het besluit tot vereniging met Roemenië. De tekst zegt echter meer. De negen punten plaatsen naast de territoriale beslissing een programma van politieke, sociale en institutionele principes. Vasile Goldiș bereidde een ontwerp voor en las het besluit voor aan de vergadering, en de vorm die ter stemming werd voorgelegd, kwam voort uit de debatten van de leiders die de avond ervoor bijeen waren gekomen.
Hoe de tekst werd voorbereid
In november 1918 werkte de Centrale Roemeense Nationale Raad in Arad om het recht op zelfbeschikking om te zetten in een representatieve beslissing. Na het mislukken van de onderhandelingen met de Hongaarse regering, werd de Grote Nationale Vergadering bijeengeroepen. Zo’n vergadering had een duidelijk plan nodig: de afgevaardigden moesten weten over welke beslissing ze stemden en welke principes eraan verbonden waren.
Goldiș stelde een ontwerp op terwijl hij nog in Arad was. Op 30 november in Alba Iulia werd de tekst besproken en herzien tijdens de voorbereidende zitting waaraan leden van de Raad en andere politieke vertegenwoordigers deelnamen. De historicus Tudor Roșu van het Nationaal Museum van de Eenwording benadrukt het langdurig besproken karakter van deze definitieve vorm. Het noemen van de Resolutie als ‘de tekst van Goldiș’ zonder deze verduidelijking zou het collectieve politieke werk verbergen.
Op 1 december sprak Goldiș de plechtige toespraak uit en las het project voor. De vergadering nam het unaniem aan, volgens historische verslagen. De autoriteit van de Resolutie komt uit de stem van de vertegenwoordigers, niet alleen uit het prestige van degene die het had opgesteld en gepresenteerd.
De vereniging en de voorlopige autonomie
Het eerste punt decreta de vereniging van de Roemenen uit Transsylvanië, Banat en de door hen bewoonde Hongaarse gebieden met Roemenië. Het vermeldt afzonderlijk de aanspraak over het gehele Banat. Het voorlezen ervan vereist aandacht voor de taal van die tijd en voor de context van de internationale onderhandelingen na de oorlog: de tekst drukt de aanspraak van de Vergadering uit, terwijl het vaststellen van de grenzen via andere politieke en diplomatieke processen zou verlopen.
Het tweede punt reserveert voor de betrokken gebieden een voorlopige autonomie tot het bijeenkomen van een Algemeen Bestuur gekozen door algemeen stemrecht. Dit is een van de passages die laten zien dat de leiders van Alba Iulia nadachten over het beheer van de overgang. De unie was een politieke beslissing; de integratie van de instellingen vergde tijd en regels.
De historicus van het museum in Alba Iulia maakt een onderscheid tussen de eerste twee punten, die een beslissende rol hebben, en de andere zeven, die principes en richtlijnen formuleren. Deze lezing helpt bij het vermijden van een veelvoorkomende verwarring: alle punten behoren tot hetzelfde document, maar hebben niet dezelfde functie.
Rechten en hervormingen
Het derde punt groepeert principes voor de nieuwe staat. Het spreekt over de nationale vrijheid van de samenlevende volkeren, het gebruik van de eigen taal in onderwijs en administratie, politieke vertegenwoordiging, godsdienstige gelijkheid en de vrijheid van erediensten. Het omvat directe, gelijke en geheime stemming, voor vrouwen en mannen vanaf 21 jaar, evenals de vrijheid van pers, vereniging en vergadering.
Datzelfde punt vraagt om een radicale agrarische hervorming en bescherming voor industriële arbeiders vergelijkbaar met die in de geavanceerde staten van West-Europa. Deze bepalingen laten zien dat de Vergadering de nationale eenheid heeft gekoppeld aan sociale verwachtingen. Ze kunnen niet worden gepresenteerd als hervormingen die al op 1 december zijn gerealiseerd. Het waren toezeggingen en richtlijnen voor toekomstige wetgeving, waarvan de toepassing afzonderlijk moet worden onderzocht.
De principes met betrekking tot minderheden blijven een onderwerp van publieke interpretatie. Een zorgvuldige lezing begint bij de formulering en de context van 1918 en volgt daarna wat de instellingen hebben gedaan na de Eenwording. Het is niet voldoende om eenvoudigweg te beweren dat alle beloften zijn nagekomen, noch om de tekst te lezen alsof het een complete administratieve wet is.
Een visie op Europa en een nieuwe instelling
Het vierde punt betreft vrede en de betrekkingen tussen naties. De vergadering drukt de wens uit dat het toekomstige vredescongres rechtvaardigheid en vrijheid van grote en kleine naties zal verdedigen en oorlog als middel om geschillen op te lossen zal uitbannen. De volgende punten begroeten de vereniging van Boekovina, de bevrijding van andere naties uit het voormalige keizerrijk, de nagedachtenis aan hen die in de oorlog zijn gevallen en de bijdrage van de Geallieerde Mogendheden.
Het laatste punt stelt de Grote Roemeense Nationale Raad in voor het verdere bestuur van de aangelegenheden van de Roemeense natie in de genoemde gebieden. De resolutie stopte dus niet bij een plechtige verklaring. Ze duidde ook een vorm van vertegenwoordiging aan voor de onmiddellijk daaropvolgende periode.
Het manuscript en de bewaarde exemplaren
Het Nationaal Museum van de Eenwording bewaart het manuscript van de toespraak van Goldiș, waarin ook de tekst van de Resolutie voorkomt. Volgens het museum is het acte op perkament die later aan koning Ferdinand werd overhandigd tegenwoordig niet meer bekend, en sommige perkamenten die als origineel worden gepresenteerd, zijn later gemaakte kopieën. Het manuscript van Goldiș is daarom een getuigenis van de hoogste orde, zonder dat de exacte datum waarop het in de bewaarde vorm is overgeschreven definitief is vastgesteld.
De inhoud van de Resolutie hangt echter niet af van het bestaan van een enkel perkament. De tekst is in de pers van die tijd gepubliceerd en gereproduceerd in documentencollecties. Voor de onderzoeker blijft het verschil tussen manuscript, kopie, hedendaagse publicatie en latere editie essentieel. Elk kan op andere vragen over opmaak, verspreiding en herinnering antwoorden.
Lees ook
- Vasile Goldiș bij de Grote Vergadering
- Toespraak van 1 december 1918
- De politieke ideeën van Vasile Goldiș
- De documenten en het geheugen van Vasile Goldiș
Bronnen
- agerpres.ro
- agerpres.ro
- historia.ro
- historia.ro