Ga naar inhoud

Over hem

Vasile Goldiș: biografie

Het leven van Vasile Goldiș, van school en journalistiek tot de Resolutie van Alba Iulia, de Besturende Raad en Astra.

Vasile Goldiș is in de Roemeense geschiedenis bekend gebleven door de toespraak die hij in Alba Iulia hield en door de presentatie van de Unie-Resolutie op 1 december 1918. Op die dag kwam het werk samen van een leraar, publicist en politicus die decennialang probeerde de Roemenen uit Transsylvanië en de Hongaarse delen van de monarchie een politieke stem te geven. Zijn leven begon echter in een dorp in het district Arad, en de weg naar de tribune van de Vergadering liep via scholen, redacties en parlementaire debatten.

Kindertijd en studies

Goldiș werd geboren op 12 november 1862 in Mocirla, een plaats in het district Arad dat tegenwoordig zijn naam draagt. Sommige overzichten geven 25 november aan, terwijl andere bronnen de dubbele datum 12/24 november noteren. Deze varianten moeten niet worden gepresenteerd als een eenvoudige identieke conversie. Hij was de zoon van een orthodoxe priester. Hij groeide op in een omgeving waarin school, kerk en de Roemeense taal een publieke betekenis hadden, niet alleen een familiale. Hij volgde de lagere school in plaatsen uit de regio Arad en daarna de middelbare school in Arad.

Met een beurs toegekend door het Roemeense Orthodoxe Bisdom van Arad studeerde hij letterkunde en filosofie aan de universiteiten van Boedapest en Wenen. Daar bereidde hij zich voor op het geven van geschiedenis- en Latijnse les. Het jaar van afronding van de studie wordt verschillend weergegeven in biografische overzichten: velen wijzen op 1885, terwijl een studie die de schooldocumenten bespreekt 1886 vermeldt. Het verschil verdient het zichtbaar te blijven, omdat het omzetten van een biografische conventie in een zekerheid juist het probleem van de bronnen zou verbergen.

In Wenen en Boedapest kwam hij in contact met Roemeense studentenverenigingen, waaronder „România Jună” en „Petru Maior”. Voor jonge Roemenen in de monarchie vulden dergelijke verenigingen de universitaire opleiding aan door middel van lectuur, debatten en contacten met andere culturele centra. De vorming van Goldiș verwees daarom het beroep van leraar aan de belangstelling voor het openbare leven.

Leraar in Caransebeș en Brașov

Na zijn studies gaf Goldiș geschiedenis en Latijn aan het pedagogisch-theologisch instituut in Caransebeș, tot 1889. Daarna werkte hij langere tijd aan het Roemeense gymnasium in Brașov, tot 1901. Voordat hij bekend werd als politicus, werkte hij dagelijks met de leerlingen en met de concrete behoeften van het Roemeense onderwijs. Hij schreef geschiedenisboeken, Latijnboeken en ander schoolmateriaal.

Handleidingen waren geen nevenactiviteit. In een systeem waarin de onderwijstaal en de inhoud van de geschiedenis tot politieke onderwerpen konden worden, was het schoolboek een cultureel instrument. Het onderzoek naar zijn geschiedenisboeken uit Brașov laat zien dat deze ook moeten worden gelezen binnen de context van de discussies over het onderwijs van de Roemenen in de monarchie. Deze ervaring verklaart waarom Goldiș na 1918 taken kreeg op het gebied van godsdiensten en openbaar onderwijs.

In Brașov ging hij verder dan de kathedraal. Hij nam deel aan culturele initiatieven en werkte samen met de Roemeense pers. Solidariteit met de memorandumisten en het toetreden tot de Roemeense Nationale Partij maakten zijn politieke kant steeds zichtbaarder. De ontwikkeling was geen breuk met het onderwijsberoep. Hij behandelde school, pers en parlementaire vertegenwoordiging als onderdelen van hetzelfde probleem: de toegang van een gemeenschap tot eigen instellingen en tot erkende rechten.

Arad, pers en politiek

In 1901 vestigde hij zich in Arad. Hij werkte rond het Roemeense Orthodoxe Bisdom en de meisjesschool, en raakte daarna steeds meer betrokken bij de politiek van de Roemeense Nationale Partij. Arad was een centrum met drukkerijen, verenigingen, advocaten, docenten en priesters die de tactieken van de nationale beweging bespraken. Hier vond Goldiș een ruimte waar zijn ervaring als leraar kon worden omgezet in publieke organisatie.

Tussen 1906 en 1910 was hij lid van het parlement in Boedapest. Zijn parlementaire activiteit bood hem een tribune voor de eisen van de Roemenen, maar ook een directe confrontatie met de grenzen van het politieke systeem van het dualistische Hongarije. Binnen de partij waren er meningsverschillen over de deelname aan het parlementaire leven en over de relatie met de overheid. Goldiș steunde de politieke actie en probeerde in conflictperiodes een gemeenschappelijke richting te behouden.

Sinds 1911 leidde hij de krant „Românul” in Arad, een praatblad verbonden aan de leiding van de Roemeense Nationale Partij. Het was niet de enige krant waarvoor hij had gewerkt, maar het werd de publicatie die het meest nauw met zijn naam geassocieerd werd. De redactie en de drukkerij „Concordia” creëerden een infrastructuur waardoor ideeën, oproepen en debatten een breder publiek konden bereiken. De krant voerde ook discussies met „Tribuna”, een teken dat de Roemeense beweging echte interne spanningen had, niet één uniforme stem.

Het jaar 1918

De val van Oostenrijk-Hongarije veranderde snel de aard van de politieke eisen. In oktober 1918 nam Goldiș deel aan het opstellen van de verklaring van zelfbeschikking die werd aangenomen door de leiding van de Roemeense Nationale Partij in Oradea. Alexandru Vaida-Voevod las deze vervolgens voor in het parlement van Boedapest. Eind die maand trad Goldiș toe tot de Centrale Roemeense Nationale Raad, bestaande uit vertegenwoordigers van Roemeense nationalisten en Roemeense sociaaldemocraten.

De raad functioneerde in Arad en probeerde de politieke en administratieve controle over de door Roemenen bewoonde gebieden over te nemen. Goldiș stelde het memorandum op dat in november 1918 aan de Hongaarse regering werd gericht. Hij nam deel aan de onderhandelingen in Arad met de delegatie onder leiding van Oszkár Jászi. De besprekingen leidden niet tot een overeenkomst over zelfbeschikking. In deze context koos de Roemeense leiding ervoor een representatieve vergadering bijeen te roepen, in plaats van een proclamatie die alleen door een beperkte groep leiders werd gedaan.

Goldiș heeft het manifest „Aan de volkeren van de wereld” opgesteld, waarin de zaak van de Roemenen aan de internationale opinie werd gepresenteerd. Hij heeft ook het resolutievoorstel voor de Nationale Vergadering voorbereid. De tekst werd besproken en afgewerkt samen met de andere leiders op de vooravond van de vergadering. Het is correct om zijn rol als auteur van het voorstel en als redacteur van de definitieve vorm te erkennen, zonder het collectieve document te veranderen in een werk van één persoon.

Alba Iulia en de periode na de vereniging

Op 1 december 1918 sprak Goldiș de plechtige toespraak uit in de vergaderingzaal van Alba Iulia en las hij het ontwerp van de Resolutie voor. De aanwezige vertegenwoordigers hebben de vereniging van Transsylvanië, Banat en de door Roemenen bewoonde Hongaarse gebieden met Roemenië aangenomen. De Resolutie omvatte ook beginselen met betrekking tot de nationale vrijheid van de samenwonende volkeren, godsdienstvrijheid, stemrecht en agrarische hervorming. Het moment moet begrepen worden in zijn opeenvolging: politieke voorbereiding, beraadslaging, goedkeuring en daarna de organisatie van het bestuur.

Na de Vergadering maakte Goldiș deel uit van de Besturende Raad van Transsylvanië, met verantwoordelijkheden voor godsdiensten en openbaar onderwijs. Hij behoorde tot degenen die de uniedocument naar Boekarest brachten. Hij was afgevaardigde in het eerste parlement van Groot-Roemenië, en in 1919 werd hij door de Roemeense Academie tot ere-lid gekozen. Zijn publiek leven ging door, met ministeriële functies en debatten over de integratie van de nieuwe provincies in de staat.

Van 1923 tot 1932 leidde hij Astra, de culturele vereniging van Transsylvanië. In deze fase bleef zijn belangstelling voor school, bibliotheken en dorpsleven zichtbaar. Hij stierf in Arad op 10 februari 1934. De pers, de manuscripten en de correspondentie bewaard in archieven en musea maken vandaag een rijkere lezing van zijn leven mogelijk dan het beeld van één enkele toespraak.

In de tussenoorlogse jaren werkte Goldiș in een land dat verschillende administraties, schooltradities en gemeenschappen met verschillende politieke ervaringen moest samenbrengen. Daarom bleven de ideeën geformuleerd in de Resolutie van Alba Iulia voor hem onderwerpen van publieke betrokkenheid. Onderzoeken naar de pers uit de jaren 1920 noteren dat hij het naleven van de rechten van minderheden vroeg en dit koppelde aan hun vertrouwen in de nieuwe staat. Deze fase bekijken in samenhang met het jaar 1918 helpt de afstand te begrijpen tussen een programma dat op één dag werd aangenomen en het werk dat nodig is om het toe te passen.

Zijn geheugen is opgebouwd door verschillende instellingen. Het manuscript van zijn toespraak bevindt zich in het Nationaal Museum van de Eenwording in Alba Iulia, en het gebouw van de voormalige redactie van „Românul” huisvest in Arad een gedenkmuseum. Het geboortedorp draagt zijn naam, net als de universiteit van Arad. Deze eerbewijzen laten zien hoe zijn herinnering is bewaard gebleven, terwijl documenten en kranten het mogelijk maken de feiten erachter te verifiëren.

Lees ook

Bronnen

  • agerpres.ro
  • www.bjbv.ro
  • biblioteca-digitala.ro
  • historia.ro
  • www.bcucluj.ro
  • biblioteca-digitala.ro
  • legislatie.just.ro