Ga naar inhoud

Over hem

De politieke ideeën van Vasile Goldiș

Van de kwestie van nationaliteiten tot de Resolutie van 1918 en de standpunten van Goldiș over minderheden na de Eenwording.

De politieke ideeën van Vasile Goldiș kunnen niet in één zin over de Eenwording worden samengevat. Voor 1918 besprak hij de rechten van de Roemenen in Hongarije en de kwestie van nationaliteiten binnen de monarchie. In 1918 steunde hij zelfbeschikking en nam hij deel aan het opstellen van een democratisch programma. Na de Eenwording keerde hij terug naar de verplichting van de nieuwe staat om de rechten van de samenwonende bevolkingen te respecteren. De teksten moeten in hun volgorde gelezen worden, omdat de politieke situatie radicaal is veranderd.

De kwestie van nationaliteiten voor de oorlog

Goldiș maakte kennis met de nationale twist zowel als leraar in de Roemeense scholen, als als afgevaardigde in het parlement van Boeda. Tussen 1906 en 1910 had hij een tribune van waaruit hij de status van de Roemenen in een staat die een homogeniseringsbeleid nastreefde, kon bespreken. Voor hem was het probleem niet alleen dat van de thuis gesproken taal. Het betrof school, administratie, vertegenwoordiging en de mogelijkheid om deel te nemen aan het openbare leven.

In 1912 publiceerde hij in Arad, in het Hongaars, het werk „A nemzetiségi kérdésről”, bekend in het Roemeens als „Over de kwestie van de nationaliteiten”. De keuze voor de Hongaarse taal is significant: hij richtte zich ook tot lezers buiten de Roemeense gemeenschap, in termen van een debat gevoerd in de Hongaarse staat. Het was geen oproep tot volksvergadering, maar een poging tot politieke analyse.

De bibliografie van de Provinciale Bibliotheek „George Barițiu” vermeldt ook de latere Roemeense editie. Dus een lezer die de tekst uit 1912 zoekt, moet een onderscheid maken tussen de originele brochure en de vertalingen die daarna verschenen. De formuleringen kunnen vergeleken worden, maar het is niet verstandig om automatisch een zin die oorspronkelijk in het Hongaars werd gepubliceerd tussen Roemeense aanhalingstekens te zetten.

Zelfbeschikking in 1918

De val van Oostenrijk-Hongarije veranderde het kader van het betoog. In oktober 1918 verklaarde de leiding van de Roemeense Nationale Partij in Oradea het recht van de Roemenen om hun eigen toekomst te bepalen. Goldiș nam deel aan de opstelling. In november vroeg de Centrale Roemeense Nationale Raad om overdracht van het gezag in de door Roemenen bewoonde gebieden.

Bij de onderhandelingen in Arad verwierp de Roemeense leiding een oplossing die de gebieden onder de autoriteit van Boedapest zou houden, zelfs als hen autonomie werd beloofd. Het verschil was essentieel voor Goldiș: de eis beperkte zich niet tot lokaal bestuur, maar had betrekking op het recht van een gemeenschap om haar politieke verbondenheid te bepalen. Daarom pleitte hij voor het samenroepen van een representatieve vergadering, in plaats van een beslissing die alleen door de leiders in Arad werd genomen.

In Alba Iulia verklaarde de Resolutie de vereniging met Roemenië. De tekst kwam tot stand door de voorbereiding van Goldiș en door de collectieve discussie op de vooravond. Het is moeilijk om elke bepaling aan één auteur toe te wijzen. Veiliger is het om de Resolutie te beschouwen als een uitdrukking van een politiek leiderschap waarin Goldiș een belangrijke rol speelde bij het formuleren en presenteren.

Democratie, sociale hervorming en vrijheden

Het resolutie hield zich niet alleen bezig met de territoriale kwestie. Het vroeg om direct, gelijk en geheim stemrecht voor vrouwen en mannen vanaf 21 jaar, persvrijheid, vrijheid van vereniging en vergadering, agrarische hervorming en rechten voor industriële arbeiders. Deze punten tonen aan dat de Vergadering een staat voor ogen had die ook de politieke en sociale verhoudingen moest veranderen.

Niet al deze ideeën waren persoonlijke uitvindingen van Goldiș. In de Centrale Roemeense Nationale Raad zaten ook sociaaldemocraten, en het project werd besproken voordat er gestemd werd. Toch toont het feit dat Goldiș de tekst heeft voorbereid en gepresenteerd dat hij publiekelijk een breder programma kon ondersteunen dan alleen de nationale eis.

De bepaling betreffende de nationale vrijheid van de samenwonende volkeren heeft een bijzondere betekenis. Ze eiste de mogelijkheid van onderwijs, bestuur en rechtspraak in de eigen taal, evenals representatie. Het was een principe van samenleven dat al bij de oprichting van het nieuwe politieke kader werd geformuleerd. De toepassing ervan in de daaropvolgende jaren is een historische vraag apart van de inhoud van de tekst.

De posities na de Unie

Een studie gepubliceerd in „Crisia” volgt de interventies van Goldiș in de jaren 1920 met betrekking tot minderheden. Het laat zien dat Goldiș het respect voor hun belangen en rechten vroeg en het goede samenleven verbond met het vertrouwen in de Roemeense staat. De documentatie omvat verklaringen en persartikelen uit 1922, 1925 en 1926. Dit is belangrijke informatie: de principes uit 1918 bleven voor hem niet slechts een ceremoniële paragraaf.

Tegelijkertijd moeten de tussenoorlogse toespraken in hun context worden gelezen, met de spanningen en beperkingen van het tijdperk. Het is niet correct automatisch een hedendaagse visie op de rechten van minderheden aan hem toe te schrijven, noch om de duidelijke formuleringen die gelijkheid ondersteunen te negeren. Een serieuze evaluatie plaatst de tekst uit 1912, de documenten uit 1918 en de interventies na de Unie naast elkaar.

De ideeën van Goldiș zijn het duidelijkst te zien in deze beweging. Hij verdedigde de rechten van een gemeenschap die zich in een staat ongelijk behandeld voelde, en vroeg vervolgens dat de nieuwe staat zou vermijden dezelfde ongelijkheid tegenover anderen te reproduceren. Tussen principe, formulering en toepassing bestaan er verschillen die onderzoek vereisen, maar de richting van het argument kan in documenten worden gevolgd.

Lees ook

Bronnen

  • www.bjbv.ro
  • biblioteca-digitala.ro
  • digital.bibliotecaarad.ro
  • agerpres.ro
  • historia.ro