Arad was voor Vasile Goldiș niet alleen de stad waar hij woonde. Hier werkte hij op school en bij het bisdom, leidde hij de krant „Românul”, nam hij deel aan het leven van de Roemeense Nationale Partij en, in de herfst van 1918, aan de besluiten van de Centrale Roemeense Nationale Raad. De stad verbindt zijn professionele fasen beter dan welke andere plaats in zijn biografie ook.
Terugkeer in de buurt van de geboorteplaats
Geboren in Mocirla, in het district Arad, had Goldiș gestudeerd en lesgegeven ver van zijn geboortestreek. In 1901, na de jaren in Caransebeș en Brașov, vestigde hij zich in Arad. Biografieën tonen hem toen als secretaris in de omgeving van het Roemeens-Orthodoxe Episcopaat en als leraar, later directeur van de hogere meisjesschool. Het was een overgangsperiode: de didactische ervaring ontmoette een steeds veeleisender politiek leven.
Arad beschikte over Roemeense instellingen en een netwerk van actieve mensen op het gebied van school, kerk, recht en pers. Het was niet het enige centrum van de nationale beweging, maar het werd een van de belangrijkste. De discussies over deelname aan verkiezingen, vertegenwoordiging in het parlement en de verhouding tot de Hongaarse regering werden hier intens gevoerd.
Goldiș heeft dit netwerk niet alleen opgebouwd. Om hem heen bevonden zich mensen zoals Ștefan Cicio Pop, Ioan Suciu, Roman Ciorogariu en andere lokale leiders. Hun namen in het verhaal bewaren betekent het beeld vermijden van een stad die door de wil van één enkele persoon wordt beïnvloed. De rol van Goldiș was significant juist omdat hij in een groep werkte met instellingen en communicatiemiddelen.
Het paleis „Românul” en de drukkerij
Het huis verbonden met de naam van Goldiș, tegenwoordig bekend als het Paleis „Românul”, huisvestte de redactie van de krant en de drukkerij „Concordia”. Lokale bronnen verschillen over de details rond het verkrijgen of bouwen van het gebouw: een culturele presentatie spreekt over de bouw van een huis in 1910, terwijl onderzoek naar de straat waar het zich bevindt de aankoop van het gebouw in 1911 aangeeft. Feit dat zeker is voor het huidige onderwerp, is de functie ervan als zetel van de pers en van redactionele activiteiten.
Een krant had meer nodig dan alleen goede teksten. Er was drukwerk, papier, distributie, medewerkers en een adres nodig waar de informatie kon aankomen. In het Aradse gebouw kwamen deze onderdelen van het publieke werk samen. Van hieruit verspreidde „Românul” zich buiten de stad en kwam het in de debatten van de Roemenen in het koninkrijk terecht.
Vandaag bewaart het herdenkingsmuseum in het gebouw documenten, foto’s, voorwerpen en sporen van de drukkerij-activiteiten. De plek biedt een concrete verbinding tussen de politieke geschiedenis en het dagelijkse werk van een redactiekantoor. De bezoeker kan gemakkelijker begrijpen dat de beslissingen van 1918 instellingen nodig hadden die in staat waren ze voor te bereiden en te communiceren.
Arad in de herfst van 1918
Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog werd Arad de zetel van de Centrale Roemeense Nationale Raad. Het orgaan verenigde zes vertegenwoordigers van de Roemeense Nationale Partij en zes van de Roemeense sociaaldemocraten. Goldiș behoorde tot de leden. De Raad werkte in het huis van Ștefan Cicio Pop, een feit dat moet worden onderscheiden van de zetel van de redactie van „Românul”.
In november stuurde de Roemeense leiding een nota naar de Hongaarse regering waarin werd gevraagd de macht over te dragen in de gebieden die door Roemenen werden bewoond. Goldiș stelde de tekst op. Vervolgens kwamen er in Arad vertegenwoordigers van de regering uit Boedapest, geleid door Oszkár Jászi. De onderhandelingen losten het vraagstuk van zelfbeschikking niet op. Het werd steeds duidelijker dat een grootschalige beslissing een representatief openbaar kader nodig had.
De voorbereiding van de Grote Vergadering van Alba Iulia was verbonden met deze milieu van Arad. Hier werden projecten, manifesten en oproepen geformuleerd, werden discussies gevoerd en werd de pers gebruikt om informatie te verspreiden. Wanneer we zeggen dat Arad 1 december heeft voorbereid, betekent dit niet dat de beslissing in plaats van de afgevaardigden werd genomen. Het betekent dat de stad een coördinatiecentrum bood op een moment dat de oude instellingen hun gezag verloren.
De stad van Goldiș’ herinnering
Goldiș stierf in Arad in 1934 en is begraven op de Begraafplaats Eternitatea. Zijn naam wordt bewaard door het gedenkmuseum, door de straat waar het voormalige hoofdkantoor van de krant zich bevond en door de universiteit van Arad. Deze vormen van geheugen zijn in verschillende periodes ontstaan en vertellen verschillende dingen: het museum bewaart objecten, de straat richt het geheugen in de stadsruimte en de universiteit heeft een spirituele beschermheilige gekozen.
Om het Arad van Goldiș te zien, is het de moeite waard om twee verschillende adressen te volgen: het gebouw van de redactie van „Românul” en het huis van Ștefan Cicio Pop, waar de Centrale Roemeense Nationale Raad werkte. Tussen hen kan men een deel lezen van de overgang van het in de krant gepubliceerde argument naar de politieke beslissing van de herfst van 1918.
Lees ook
- De krant Românul van Arad
- Centraal Roemeens Nationaal Comité
- De onderhandelingen van Arad
- De documenten en het geheugen van Vasile Goldiș
Bronnen
- historia.ro
- historia.ro
- aradculture.ro
- agerpres.ro
- muzeulvasilegoldis.ro